Rowerowa Sieć

Trasa - pomorskie

Trasa 1: Trasa 1. Gdańsk Główny – Wyspa Sobieszewska – Gdańsk Główny

Obszar Chronionego Krajobrazu Wyspa Sobieszewska

Ograniczony jest od wschodu Przekopem Wisły, od północy brzegiem Zatoki Gdańskiej, od zachodu Wisłą Śmiałą a od południa Żuławami. Jego powierzchnia wynosi 1228 ha, z czego 90 ha stanowią wody powierzchniowe, 7 ha użytki rolne, 961 ha lasy i 150 ha obszary osadnicze. obszar obejmuje tereny wydmowe, leśne, podmokłe i rozlewiska fragmentu Mierzei Wiślanej. Krajobraz obejmuje ekosystemy pochodzenia naturalnego, półnaturalnego jak i sztucznego pochodzenia.

W skład Obszaru Chronionego Krajobrazu wchodzą dwa rezerwaty: ”Ptasi Raj” w Górkach Wschodnich i „Mewia Łacha” w Świbnie.

Rezerwat przyrody „Ptasi Raj”

Rezerwat faunistyczny – ornitologiczny (pow. 188,5 ha), utworzony w 1959 roku. Położony jest w północno-zachodnim pasie nadmorskim Wyspy Sobieszewskiej, w prawobrzeżnym obszarze przyujściowym rzeki Wisły Śmiałej. W jego skład wchodzą dwa przyujściowe jeziora: mniejsze - Karaś i większe - Ptasi Raj, otoczone rozległymi trzcinowiskami oraz nasadzeniami olchy i wydmami.

Jezioro Ptasi Raj oddzielone jest od Wisły Śmiałej zabytkową, pochodzącą z XIX wieku, kamienną groblą. Od strony Zatoki jezioro graniczy z Mierzeją Messyńską.

Głównym celem ochrony jest zachowanie wydm, bagien, kompleksu przybrzeżnych jezior jako miejsc odpoczynku i żerowania dla migrujących awifauny. W rejonie Zatoki Gdańskiej krzyżują się bowiem bardzo ważne szlaki migracyjne ptaków.

W 2004 r. w rezerwacie została otwarta ścieżka dydaktyczna z 10 tablicami informacyjnymi na temat osobliwości przyrodniczych tego miejsca. Nad jeziorami usytuowane są dwie wieże obserwacyjne. Długość ścieżki wynosi ok. 6 km.

Kamienna grobla w Górkach Wschodnich

Stanowi zachodnia granicę rezerwatu przyrody „Ptasi Raj” i oddziela wody Wisły Śmiałej od przybrzeżnego jeziora Ptasi Raj. Zbudowana została w latach 1887 – 1888. Wzniesienie ich przyczyniło się do udrożnienia ujścia rzeki. Grobla w ostatnich latach została częściowo odremontowana. Można dojść nią do zatoki i ujścia Wisły Śmiałej. Planując wycieczkę należy pamiętać, że podczas wysokich stanów wód, sztormów i tzw. cofki przejście groblą jest utrudnione lub wręcz niemożliwe.

Stacja Ornitologiczna Muzeum i Instytutu Zoologii PAN W Górkach Wschodnich

Placówka naukowa zajmująca się badaniem biologii i ekologii ptaków oraz krajowa centrala obrączkowania ptaków. Prowadzi również działalność edukacyjną. Po uprzedniej rezerwacji telefonicznej można zamówić prelekcje ornitologiczne połączone z pokazem bogatej kolekcji wypreparowanych ptaków, przeźroczy oraz odtwarzaniem głosów ptaków. Pracownicy Stacji wyjaśnią również cele obrączkowania ptaków i co zrobić w przypadku odnalezienia zaobrączkowanych osobników.

Placówka powstała w 1931 roku w Warszawie, jako Stacja Badania Wędrówek Ptaków przy Państwowym Muzeum Zoologicznym. W roku 1957 roku została przeniesiona do Górek Wschodnich.

Pamiętaj: gdy znajdziesz dzikiego ptaka z obrączką koniecznie zawiadom pracowników Stacji Ornitologicznej. Adres: ul. Nadwiślańska 108, 80-680 Gdańsk, tel. (58) 308-07-58, fax (58) 3080982

odnośnik 1

Rezerwat przyrody „Mewia Łacha”

Rezerwat faunistyczny – ornitologiczny (150,46 ha) utworzony w 1991 roku i położony w mezoregionie Mierzeja Wiślana, w północno-wschodniej części Wyspy Sobieszewskiej. Obejmuje lewo- i prawobrzeżny obszar przyujściowy rzeki Wisły Przekop wraz z jez. Mikoszewskim i okresowo pojawiającymi się piaszczystymi łachami. Celem ochrony jest zachowanie kolonii lęgowych ptaków siewkowych, lęgowisk, żerowisk i miejsc do odpoczynku dla licznych ptaków, charakterystycznej roślinności oraz krajobrazu stożka ujściowego Przekopu Wisły, wraz z dynamicznymi i naturalnymi procesami kształtującymi ten obszar. Teren ten jest unikalnym obszarem zarówno w skali krajowej jak europejskiej. Jest bowiem jedną z najważniejszych ostoi dla ptaków migrujących z tundry. Znajdują się tutaj wielotysięczne koncentracje mew: srebrzystych, małych, pospolitych, śmieszki, rybitw rzecznych i czarnych. Stwierdzono występowanie co najmniej 29 gatunków ptaków wymienionych w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej. Bytują tu również: rybitwy białoczelne, rybitwy rzeczne, sieweczki obrożne, ostrygojady, ohary, nurogęsie. Można obserwować duże koncentracje różnych gatunków kaczek (lodówki, świstuny, krzyżówek, płaskonosów) a na łąkach zalewowych czajek, gęsi białoczelnych i zbożowych, czajek, krwawodziobów, szlamików. W rezerwacie od 2007 roku gnieżdżą się rybitwy czubate. Jest to jedyna w Polsce kolonia lęgowa tego gatunku. W 2009 roku gnieździło się tutaj ok. 570 par rybitwy czubatej (najwięcej w historii), co najmniej 360 par rybitwy rzecznej i ok. 20 par rybitwy białoczelnej (inf. GBPW KULING).

Roślinność o charakterze nieleśnym, związana z wydmami białymi i szarymi oraz żyźniejszymi obszarami związanymi z jez. Mikoszewskim, trzcinowiskiem zaroślami wierzbowymi. Odnotowano ok. 300 gatunków flory, w tym cenne gatunki zbiorowisk solniskowych oraz storczyki (kruszczyk rdzawoczerwony, kruszczyk szerokolistny) i mikołajek nadmorski – roślina będąca ozdobą wydm.

Ostatnio miejsce do odpoczynku znalazły tu foki szare. Obserwowano maksymalnie 10 osobników (inf. GBPW KULING).

„Mewia Łacha”, podobnie jak rez. przyrody „Ptasi Raj”, wchodzi w skład europejskiej sieci terenów chronionych Natura 2000 (Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków Ujście Wisły).

UWAGA – w okresie lęgowym ptaków, poza wyznaczoną ścieżką, obowiązuje bezwzględny zakaz poruszania się po rezerwacie! Ptaki legną się na piasku i każde wejście człowiek spowodować może zadeptanie jaj, wypłoszenie piskląt i ich rodziców a zatem narażenie ich na śmiertelne niebezpieczeństwo. Dorosłe ptaki płoszone, nie mogą w spokoju wysiadywać jaj i porzucają lęgi, a gdy są już pisklęta – giną one z głodu lub przegrzania czy wychłodzenia. Gatunki te są niezwykle wrażliwe na niepokojenie w okresie lęgowym. Z tego też powodu rezerwat monitorowany jest przez strażników przyrodniczych i członków Grupy Badawczej Ptaków Wodnych KULING.

W okresie letnim odwiedzić można obóz ornitologiczny oraz przyjrzeć się pracy badawczej i obrączkowaniu ptaków.

Rybitwa czubata (Sterna sandvicensis)

Duży, jasny, wąskoskrzydły i smukły ptak wodny z rodziny mew. Rozpiętość skrzydeł 88-100 cm, długość ciała 36-45 cm. Wygląd: brak wyraźnego dymorfizmu płciowego. W godowym upierzeniu wierzch głowy jest czarny, nastroszone pióra na potylicy tworzą charakterystyczny mały czubek. Czarny dziób z bladożółtym końcem, czarne nogi. Grzbiet i skrzydła jasno popielate, końcówki skrzydeł ciemne, pozostała część biała.

Z zimowiska powraca wcześnie, już pod koniec marca. Odlatuje wcześnie: w lipcu na obfite w pokarm wody Morza Północnego, a dopiero we wrześniu na zimowisko. Zimuje u wybrzeży zachodniej Afryki.

Gniazduje w dużych koloniach, wyłącznie na wybrzeżach. Gniazda zakłada bezpośrednio na ziemi, na piaszczystych plażach. Wyprowadza jeden lęg rocznie. 1-2 jaja wysiadywane przez obydwoje rodziców. Pisklęta potrafią latać w piątym tygodniu życia.

Rybitwa czubata łowi ryby zawisając w powietrzu i nurkując z dużej wysokości. W okresie lęgowym jest to gatunek niezwykle płochliwy.

Jedyna w kraju kolonia lęgowa tego gatunku znajduje się w rezerwacie przyrody „Mewia Łacha” koło Świbna, gdzie po 14 latach nieobecności ptaki powróciły na dawne lęgowisko. W 2006 roku gnieździła się na falochronie gdyńskiego portu. Rok później, w wyniku remontu falochronu przeniosła się do rezerwatu, gdzie dzięki czynnej ochronie członków Grupy badawczej Ptaków Wodnych KULING, odnosi sukces lęgowy. W 2009 roku w rezerwacie gniazdowało ok. 570 par - najwięcej w historii (inf. GBPW KULING).

W Polce gatunek ten podlega całkowitej ochronie.

Grupa Badawcza Ptaków Wodnych KULING

Powstała w 1983 roku jako nieformalny zespół przy Sekcji Ornitologicznej Studenckiego Koła Naukowego Biologów Uniwersytetu Gdańskiego. Od 1996 roku jest stowarzyszeniem. Rejonem jej działania jest również Zatoka Gdańska i Wyspa Sobieszewska, w szczególności oba rezerwaty. Grupa prowadzi tutaj następujące działania: monitoring zimujących ptaków; monitoring zanieczyszczeń wód Zatok – liczenia martwych i obserwacje żywych, zaolejonych ptaków; czynna ochrona ptaków i ich siedlisk; udział w planowaniu ochrony ptaków na obszarach Natura 2000; edukacja ekologiczna.

odnośnik 1

Przekop Wisły

Projekt budowy sztucznego kanału dla odprowadzenia wód Wisły najkrótsza drogą opracowany został w 1877 roku. Celem budowy była ochrona przeciwpowodziowa Żuław i Gdańska. Wybudowano go w latach 1889 – 1895 koło Świbna jako nowe ujście Wisły. Prace ziemne wykonywano za pomocą sprzętu, który wcześniej zastosowano przy budowie Kanału Kilońskiego. Kanał ma długość 7,1 km, szerokość 250 - 600 m, po obu stronach otoczony jest 10 m wałami. Wody Wisły do Przekopu wprowadzono w lipcu 1894 roku ale uroczyste otwarcie nastąpiło 31 marca 1895 roku, na polecenie cesarza Wilhelma II.

Martwa Wisła

Rzeka długości 29 km i szerokości 100-300 m, pozbawiona prądu, stanowi obecnie fragment dawnej odnogi wiślanej prowadzącej bo Gdańska. W 1895 roku odcięty został od macierzystej rzeki śluzą, która znajduje się w Przegalinie. Do Martwej Wisły uchodzą rzeki: Radunia i Motława oraz liczne kanały i rowy odwadniające Żuławy. Obecnie jej ujście znajduje się w Gdańsku przy Westerplatte. Jest to ważny odcinek żeglowny dla jachtów i śródlądowych statków.

Wisa Śmiała

Jedno z ujść rzeki Wisły o długości zaledwie 2,5 km. Powstało w sposób naturalny, nocą z 31 styczna na 1 lutego 1840 roku, gdy w wyniku zatoru lodowego wody Wisły przerwały pasmo wydm i znalazły ujście w Zatoce Gdańskiej. Pierwotnie koryto to nazywane było Przełomem Wisły. Obecnie nazywane jest Wisłą Śmiałą. Nazwana nadana została przez Wincentego Pola, znanego pisarza, geografa, podróżnika i profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego. Rzeka ta odcina Wyspę Sobieszewską od Wyspy portowej. U jej prawego brzegu, w odcinku ujściowym zlokalizowany jest rezerwat przyrody „Ptasi Raj”.

Foka szara (Halichoerus grypus)

Drapieżny ssak morski z rodziny fokowatych, wiodący wodno-lądowy tryb życia. Występuje w Morzu Bałtyckim - obok foki pospolitej i foki obrączkowanej - jako największy i najliczniejszy przedstawiciel tej rodziny. Populację bałtycka tego gatunku szacuje się na ok. 17 tys. osobników.

Samce osiągają do 3 m. długości i 300 kg. wagi. Samice są mniejsze – do 2 m długości i 125 kg wagi. W okresie godów samce tworzą haremy; przy jednym samcu zwykle gromadzi się do 10 samic. Ssaki te w wodzie są bardzo zwinne i szybkie, na lądzie ociężałe i niezdarne. Upodobały sobie wylegiwania i wygrzewanie się na piasku, przez co łatwiej można je obserwować.

Na naszym wybrzeżu jedynym regularnym miejscem, gdzie się pojawia są piaszczyste łachy w ujściu Przekopu Wisły – w rezerwacie przyrody „Mewia Łacha”. W 2009 roku obserwowano jednocześnie do 12 osobników (inf. GBPW KULING).

Badaniami tego gatunku oraz ich rozmnażaniem w celu zachowania gatunku zajmuje się Stacja Morska Instytutu Oceanologii Uniwersytetu Gdańskiego w Helu. Placówka ta prowadzi również jedyne w kraju fokarium.

W Polsce gatunek objęty całkowitą ochroną.

Mikołajek nadmorski (Eryngium maritimum)

Charakterystyczna wieloletnia bylina z rodziny selerowatych występująca na wydmach. Z wyglądu przypomina oset. Wysokości 30-50 (70) cm. Łodyga górą rozgałęzia się. Roślina koloru sinozielonego. Kłącze pełzające, sięgające 4 m długości. Liście niebieskawo-zielone, często kolczaste (1-3 kolce), co niewątpliwie dodaje uroku roślinie. Kwiatostany jasnoniebieskie, w kształcie główki, do 1,5 cm długości. Często tworzą koszyczkowate skupiska. U podstawie kwiatostanów piękne, kolczaste i masywne podsadki, które stanowią o atrakcyjności gatunku. Kwitnie w okresie czerwiec- sierpień.

Gatunek przystosowany do znoszenia wiatru, suszy i piaszczystego, niestabilnego podłoża. Występuje na wybrzeżach Morza Bałtyckiego, Morza Północnego, Czarnego, Śródziemnego i Atlantyku. Polsce skraj występowania. Najczęściej spotykany na wydmach Zatoki Gdańskiej. Największa krajowa populacja znajduje się w rezerwacie przyrody „Mechlińskie Łąki” koło Rewy, gdzie w 2008 roku rosło ponad 2800 osobników (inf. BGPW KULING).

Gatunek rzadki, narażony na wyginięcie. Przyczyną tego jest wyjątkowa uroda rośliny, która powoduje masowe zrywanie przez ludzi.

W Polsce objęty całkowitą ochrona gatunkową.

Mikołajek znajduje się w herbach miejscowości: Ustronie Morskie, Żelistrzewo i Dziwnów. Jest jednym z ulubionych motywów haftu kaszubskiego szkoły puckiej.

Wyjaśnienie polskiej nazwy gatunkowej znaleźć można w kaszubskiej legendzie. Pracownicy Katedry Taksonomii Roślin i Ochrony Przyrody Uniwersytetu Gdańskiego i pracownicy Centrum Informacji i Edukacji Ekologicznej w Gdańsku przeprowadzili w 2006 roku inwentaryzację populacji mikołajka nadmorskiego. Badaniami objęto ponad 150 km odcinek brzegu morskiego: Wyspę Sobieszewska, Zatokę Gdańską, Zatokę Pucką i Półwysep Helski

odnośnik 1

Rowerowa sieć GraminGo www.go.locatelo.com

Projekt zrealizowany dzięki dofinansowaniu Samorządu Województwa Pomorskiego oraz Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku.