Rowerowa Sieć

Trasa - pomorskie

Trasa 1: Trasa 1. Gdańsk Główny – Wyspa Sobieszewska – Gdańsk Główny

Wyspa Sobieszewska

Wyspa Sobieszewska jest dzielnicą Gdańska mieszczącą się parę kilometrów na wchód od centrum. Zajmuje obszar 35 km2, pomiędzy Zatoką Gdańską, Przekopem Wisły a Martwą Wisłą i Wisłą Śmiałą. Jest trzecią, największą wyspą polskiego pobrzeża Bałtyku. Na obszarze wyspy istnieją dwa rezerwaty ornitologiczne. Ustanowiono tu również Obszar Chronionego Krajobrazu, a od 1994 roku jest uznana za wyspę ekologiczną.

Wyspa nie jest jedynie tworem natury, lecz także człowieka. Nocą z 31 stycznia na 1 lutego 1840 r. zator lodowy utworzony w miejscowości Płonia przerwał Mierzeję Wiślaną w okolicach Górek Wschodnich. W ten sposób powstała Wisła Śmiała, nazwana tak przez Wincentego Pola.

W 1895 roku ukończono, na prostym przedłużeniu Leniwki kanał o długości 7,1 km, nazwany Przekopem Wisły, który odcina część lądu i oddziela wodą miejscowości Świbno i Mikoszewo. Poza atrakcjami przyrodniczymi wyspa była również terenem różnych działań ludzi. Wzmianki o osadnictwie, na terenie dzisiejszej Wyspy, datowane są na okres średniowiecza. W czasach najnowszych, między innymi w latach 1963 - 99, na Wyspie stacjonował XXIII Dywizjon Rakietowy Obrony Powietrznej. Pozostałości umocnień istnieją do dzisiaj.

Sobieszewo

Największą miejscowością na Wyspie Sobieszewskiej jest Sobieszewo. Pierwszym śladem historycznym wsi była wzmianka, z 1438 roku, o karczmie we wsi Bohnsack lub Bonensak, czyli worek fasoli. Według zapisów ksiąg czynszów komturii krzyżackiej, wieś była duża, zajmowała obszar 22 radła.

Tereny Sobieszewa często były nawiedzane przez powodzie, które pustoszyły wieś. W 1860 roku woda podmyła fundamenty kościoła z 1590 roku, o konstrukcji szachulcowej. Kościół stał, mimo to, do lutego 1986 roku, gdy cały spłonął w pożarze. W późniejszych latach wybudowano nową świątynię, pod wezwaniem Matki Bożej Saletyńskiej.

Na terenie przykościelnym znajdują się dwie mennonickie stele nagrobne z drugiej połowy XVIII wieku. Pierwotnie stały na starym cmentarzu przy kościele ewangelickim w Sobieszewie. Po II Wojnie Światowej z cmentarza pozostały tylko dwie stalle i parę grobów.

Sobieszewska Pastwa, jest to wzniesiony na wale zespół zagród bauerskich, wybudowany w 1622 roku. Z map z 1634 roku można wyczytać, że Pastwa, o nazwie Ratsweyde, czyli dobra "szlachetnego radcy Weyde", posiadała 5 budynków. 104 mieszkańców zamieszkiwało 10 domów w 1819 roku. Posiadłość zajmowała obszar 222,5 hektara. W latach 50 ubiegłego wieku w 11 gospodarstwach mieszkało 68 osób.

Obecnie Pastwa, to budynek dworski z końca XIX wieku, z parkiem i zabudowaniami gospodarczymi przy ul. Wienieckiej.

Orle

Orle, niegdyś zwane Orlinki, obecnie jest osiedlem na Wyspie Sobieszewskiej, na którego terenie znajdują się głównie domy z kwaterami prywatnymi, hotele i kempingi. Niedaleko osiedla znajduje się wzniesienie, nazywane Orlą Górą, ze szczytem 32 m n.p.m.

Pierwsza nazwa miejscowości, Worle, pochodzi z dokumentów nadania tych ziem klasztorowi cystersów przez księcia Mściwoja II w 1292 roku. Wieś znajdowała się przy głównym trakcie, liczyła parę małych gospodarstw, ale nie rozwijała się z powodu braku dostępu do wody.

Ciekawym miejscem w Orlu jest Foresterówka - Modrzewiowy dworek, wybudowany został przez gauleitera i obergruppenführera SS Alberta Forstera, zwanego "Katem Pomorza", zarządzającego Wolnym Miastem Gdańsk podczas II Wojny Światowej. Podczas wojny dworek był jednym z budynków niemieckiego kompleksu wojskowego. Po wojnie, w dworku, urządzono dom wczasowy Mewa, działający do 2003 roku. Obecnie obiekt czeka na zagospodarowanie.

Górki Wschodnie

W zachodniej części Wyspy Sobieszewskiej znajduje się wieś Górki Wschodnie. Stamtąd możemy udać się do Rezerwatu „Ptasi Raj” i przejść się kamienną groblą.

W 1840 roku doszło do zalania osady rybackiej przez Wisłę Śmiałą, która przerwała wały. Woda rozdzieliła osadę na dwie części - Górki Zachodnie i Górki Wschodnie.

Za czasów Wolnego Miasta Gdańska, w Górkach Wschodnich istniało lotnisko dla wodolotów, mających połączenie z Kalmarem i Sztokholmem. Obecnie Stacja Biologiczna Uniwersytetu Gdańskiego zajmuje dawny budynek dworca wodolotów.

6 lipca 1932 roku na wodnym lotnisku lądował Dornier X o numerze D-192, o rozpiętości skrzydeł 48 metrów, napędzany dwunastoma silnikami po 600 koni mechanicznych każdy. To wydarzenie było wielką atrakcją dla Gdańszczan zjeżdżających zobaczyć wielki samolot specjalnie podstawianymi autobusami.

W Górkach Wschodnich można odwiedzić wędzarnie i zwiedzić ostatnie budynki starej wioski rybackiej.

Przekop Wisły

Przekop Wisły, jest to kanał wykopany w latach 1889 -1895, o długości 7,1 km i szerokości od 250 do 400 m. Zlokalizowany jest pomiędzy Przegaliną a Zatoką Gdańską, w miejscu gdzie niegdyś płynęła odnoga Wisły, Przemysława. Został wykonany w celu polepszenia odpływu wód z Wisły i ratowania przed zalaniem cennych, pod względem rolniczym, terenów Żuław Gdańskich.

Pierwszy pomysł na poprawienie sytuacji powodziowej na Żuławach zaproponował w 1768 roku major wojsk polskich, inżynier Woyten. Autorami zatwierdzonego projektu przekopania kanału, pomiędzy Mikoszewem i Świbnem, byli Alsena i Fahla. Przygotowanie terenu pod budowę wymagało zagospodarowania 700 hektarów i przesiedlenia mieszkańców ponad 60 domów i gospodarstw. Pracę rozpoczęto w czerwcu 1889 roku. Po przekopaniu kanału zaczęto go umacniać faszyną i kamieniami, zarówno na brzegach jak i na dnie. Kamienie do budowy sprowadzano parowcami z Prus Wschodnich i Bornholmu. Wzdłuż całego kanału usypano wały z wydobytej ziemi. Jej ilość umożliwiła wybudowanie prawobrzeżnego wału o szerokości 10 m. Na lewym brzegu jest droga i osiedle domów.

W pracach budowlanych, w samym wykopie, pracowało około 1000 robotników oraz maszyny parowe, dźwigi i pogłębiarki.

Przerwania wału, pomiędzy Wisłą a Przekopem, dokonał, na telegraficzny sygnał cara, 31 marca 1895 roku o godzinie 15.45, adprezydent Prus Zachodnich, Gustaw von Gossler. Godzinę po puszczeniu wody przez metrowej szerokości kanał, otwór w wale poszerzył się do 80 m. Budowa Przekopu Wisły było dobrą i opłacalną inwestycją gdyż ustały wielkie powodzie na Żuławach, przynoszące ogromne straty.

Świbno

Świbno jest wsią położoną nad samym Przekopem Wisły, na Wyspie Sobieszewskiej. Pierwsze wzmianki na temat Świbna pochodzą z 1522 roku, kiedy to teren uznano za opuszczone nieużytki. W następnych latach miejscowość przechodziła z rąk do rąk. W 1784 roku Świbnem i Przegaliną administrował Jan Betzman, który dostał prawo polowań na tych terenach od Króla Augusta Poniatowskiego. W 1819 roku wieś leżąca przy trakcie pocztowym, zajmowała obszar 243 hektarów i liczyła 148 osób mieszkających w 19 domach. We wsi znajdowały się dwie piekarnie, karczma i kuźnia.

Podczas budowy przekopu i po zakończeniu prac, wieś bardzo się rozrosła i w 1929 roku liczyła 620 mieszkańców. W tym czasie do Świbna poprowadzono linię kolei wąskotorowej, funkcjonującą do 1974 roku.

W drugiej połowie XIX wieku Świbno i okoliczne plaże stały się atrakcją dla letników przyjeżdżających z Gdańska.

Obecnie jest to wieś, w sezonie licznie odwiedzana przez turystów. Miejscowa ludność świadczy usługi turystyczne. W Świbnie znajduje się niewielki port rybacki, użytkowany przez grupę rybaków. Można zobaczyć obelisk upamiętniający 100 rocznicę budowy Przekopu Wisły.

Olszynka

Olszynka jest dzielnicą Gdańska położoną niedaleko Starego Miasta, za wałami fosy miejskiej. Na jej terenie znajduje się kolejowa stacja rozrządowa. Od 1618 roku Olszynka była podzielona na dwie części Olszynkę Małą i Olszynkę Wielką. Po wojnie połączono obie części w jedną całość. Dnia 15 sierpnia 1933 roku Olszynka została przyłączona do Gdańska.

Tereny Olszynki, w przeszłości były głównie terenami uprawnymi i hodowlanymi. W 1600 roku teren był obrośnięty lasem olchowym – stąd pochodzi dzisiejsza nazwa Olszynka. Obecnie, wiele się nie zmieniło, dalej na Olszynce są pola uprawne i hodowane zwierzęta.

Historycznie, teren był zamieszkiwany głównie przez rolników, robotników i kolejarzy. Podczas kapitulacji Niemiec Olszynka została zalana przez przerwane wały Wisły. Woda całkowicie zniszczyła uprawy, drzewa i domy.

Dzielnicę Gdańska, o obszarze 8 km kwadratowych obecnie zamieszkuje około 3 500 osób. Po dawnej świetności zachowały się: Dwór Olszynka z 1802 roku, budynek po karczmie, na ulicy Łanowej oraz parę domów holenderskich.

Teraźniejszy układ ulic pochodzi z dawnych wygonów, którymi pędzono bydło. Wygon Górny, Środkowy i Dolny to dzisiejsze ulice Zawodzie, Modra i Łanowa.

Rowerowa sieć GraminGo www.go.locatelo.com

Projekt zrealizowany dzięki dofinansowaniu Samorządu Województwa Pomorskiego oraz Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku.